मुंबईतील कामगार चळवळीत महिलांचे योगदान : एक सविस्तर अभ्यास

Abstract

मुंबई ही केवळ भारताची आर्थिक राजधानी नाही, तर कामगार चळवळींची ऐतिहासिक भूमी आहे. औद्योगिकीकरण, गिरण्या, बंदरे, रेल्वे, बांधकाम, घरगुती उद्योग अशा अनेक क्षेत्रांत काम करणाऱ्या लाखो कामगारांनी मुंबईला आकार दिला. या कामगार चळवळींच्या इतिहासात पुरुष कामगारांची भूमिका ठळकपणे मांडली गेली असली, तरी महिलांचे योगदान अनेकदा दुर्लक्षित राहिले आहे. प्रत्यक्षात, उत्पादन प्रक्रियेपासून ते संघटन, संप, आंदोलने, सामाजिक सुधारणा आणि कुटुंबाच्या आर्थिक स्थैर्यापर्यंत महिलांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची राहिली आहे. मुंबईतील कामगार चळवळींच्या जडणघडणीत महिलांनी दिलेले योगदान समजून घेणे ही काळाची गरज आहे.