महात्मा बसवेश्वर: जाती व्यवस्थेविरुद्धचे क्रांतिकारी विचार

Abstract

भारतीय समाजव्यवस्थेच्या इतिहासात 'जातिसंस्था' हा एक अत्यंत क्लिष्ट आणि मानवी प्रतिष्ठेला कलंकित करणारा अध्याय राहिला आहे. जन्मावर आधारित उच्च-नीचतेच्या उतरंडीने कोट्यवधी माणसांचे आयुष्य अंधकारमय केले होते. अशा परिस्थितीत, जेव्हा धर्म आणि शास्त्रे या विषमतेचे समर्थन करत होती, तेव्हा १२ व्या शतकात महात्मा बसवेश्वरांनी या क्रूर व्यवस्थेला जाहीर आव्हान दिले. बसवण्णांची ही चळवळ केवळ धार्मिक सुधारणा नव्हती, तर ती भारतीय भूमीवर जन्मलेली पहिली 'मानवी समतेची जागतिक घोषणा' होती.