भक्तीतून सामाजिक क्रांती : महात्मा बसवेश्वर यांचे तत्त्वज्ञान आणि परिवर्तनवादी कार्य

Abstract

  बाराव्या शतकातील कर्नाटकातील सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय परिस्थितीत महात्मा बसवेश्वरांनी उभारलेली लिंगायत-वीरशैव चळवळ ही भारतीय इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण सामाजिक क्रांती मानली जाते. त्यांनी भक्तीला कर्मकांडमुक्त, समतावादी आणि श्रमप्रधान जीवनमूल्यांशी जोडून सामाजिक परिवर्तनाचे साधन बनवले. कायक (श्रमाची प्रतिष्ठा), दासोह (सामाजिक वाटप), समता (जात-लिंग समानता) आणि अनुभव मंटप या संस्थात्मक प्रयोगांच्या माध्यमातून त्यांनी प्रस्थापित ब्राह्मणवादी सामाजिक व्यवस्थेला मूलभूत आव्हान दिले. प्रस्तुत संशोधन लेखात बसवेश्वरांच्या विचारांचे ऐतिहासिक संदर्भ, तात्त्विक अधिष्ठान, सामाजिक परिणाम, स्त्रीवादी पैलू आणि आधुनिक संदर्भातील उपयुक्तता यांचा सखोल अभ्यास करण्यात आला आहे.