सर्व शिक्षण अभियान (SSA) व शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDGs): सामाजिक न्याय व समावेशक शिक्षणाचा सखोल अभ्यास

Abstract

शिक्षण हे कोणत्याही राष्ट्राच्या प्रगतीचे मूलभूत अधिष्ठान आहे. भारताने २००१ मध्ये “सर्व शिक्षण अभियान” (Sarva Shiksha Abhiyan - SSA) हे धोरण राबवून शिक्षणाचा अधिकार सर्वांना मिळावा यासाठी एक क्रांतिकारी पाऊल उचलले. या उपक्रमाने शिक्षणातील सामाजिक विषमता, लिंगभेद, ग्रामीण-शहरी अंतर, आणि सामाजिक न्याय या मूल्यांच्या अंमलबजावणीत महत्त्वाची भूमिका बजावली. सध्याच्या काळात, संयुक्त राष्ट्रांच्या शाश्वत विकास उद्दिष्टांपैकी (SDGs) SDG-4 “गुणवत्तापूर्ण शिक्षण” व SDG-5 “लैंगिक समानता” या उद्दिष्टांशी SSA चा घनिष्ठ संबंध आहे. या अभ्यासातून SSA च्या कार्यक्षमतेचा, अंमलबजावणीतील अडचणींचा, आणि समावेशक शिक्षणाच्या दृष्टीने त्याच्या योगदानाचा सखोल अभ्यास करण्यात आला आहे. या संशोधनातून निष्कर्ष निघतो की SSA ने भारतात शैक्षणिक प्रवेश व समता वाढवली असली, तरी गुणवत्तापूर्ण शिक्षण, शिक्षक प्रशिक्षण, व डिजिटल दरी ही अजूनही मोठी आव्हाने आहेत.