भारतीय कृषी व्यापार आणि शाश्वत विकास

Abstract

जगातील सर्वच देश कृषी वस्तूंच्या निर्यातीमध्ये  वाढ करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत.यासाठी देशांतर्गत कृषी उत्पादनात वाढ करण्यासाठी सर्वोतोपरी प्रयत्न केला जात आहे. परंतु कृषी क्षेत्रात वाढत चाललेल्या आर्थिक गतीविधीमुळे कार्बनडाय ऑक्सइड आणि हरितगृह वायूंचे  प्रमाण वाढू लागले आहे. परिणामी जागतिक तापमानात वाढ होऊन कृषी उत्पादनावर नकारात्मक परिणाम होत आहे.त्यामुळे जगात कृषी उत्पादनात वाढ करूनही भुकेलेल्या लोकांचे प्रमाण पाहिजे त्या प्रमाणात कमी झाले नाही. जागतिक भूक निर्देशांक २०२४ नुसार भारताचा १२७  देशामध्ये १०५ वा  क्रमांक आहे.जे अत्यंत विरोधाभासाचे चित्र दर्शवीत आहे.कारण अन्नधान्याचे उत्पादन वाढत असताना भारतात उपासमारीत जीवन जगणाऱ्या लोकांचे प्रमाण अधिक आहे जे नक्कीच शाश्वत विकासाचे लक्षण नाही. त्यात भारतामध्ये अन्नधान्याची नासाडी अधिक प्रमाणात होत आहे.प्रस्तुत संशोधनात अलीकडील कालावधीत जागतिक स्तरावर बदलत चाललेल्या आर्थिक आणि राजकीय वातावरणामुळे कृषी मालाच्या  पुरवठ्याच्या  साखळीत व्यत्यय  निर्माण होत आहे. परिणामी भारतासारख्या विकसनशील आणि इतर मागासलेल्या देशात अन्नधान्याच्या  कमतरतेमुळे  निर्माण  झालेल्या अन्न सुरक्षिततेचा प्रश्नावर प्रकाश टाकलेला आहे. त्याचबरोबर  कृषी विकासामुळे पर्यावरणावरती होणाऱ्या परिणामांची आणि कृषी क्षेत्रात आवश्यक असणाऱ्या शाश्वत विकासाची चर्चा केली आहे.