शेतकरी चळवळी आणि राष्ट्रवादाचे बदलते स्वरूप
Keywords:
शेतकरी चळवळी, भारतीय राष्ट्रवाद, सबाल्टर्न दृष्टिकोन, ग्रामीण समाज, स्वातंत्र्यलढा, सामाजिक न्यायAbstract
विसाव्या शतकातील भारतीय राष्ट्रवादाचा इतिहास प्रामुख्याने शहरी, सुशिक्षित आणि उच्चभ्रू नेतृत्वाच्या दृष्टिकोनातून मांडला गेला आहे. या पारंपरिक मांडणीत शेतकरी चळवळींना अनेकदा दुय्यम किंवा केवळ राष्ट्रीय चळवळीच्या पूरक म्हणून पाहिले गेले. मात्र हा संशोधन लेख सबाल्टर्न इतिहासलेखनाच्या दृष्टिकोनातून शेतकरी चळवळींची स्वतंत्र राजकीय भूमिका स्पष्ट करतो. या अभ्यासात निळा उठाव, मोपला बंड, चंपारण व खेडा सत्याग्रह, तेभागा चळवळ आणि तेलंगणा संघर्ष यांसारख्या प्रमुख शेतकरी आंदोलनांचा सखोल विचार करण्यात आला आहे. या चळवळींनी केवळ ब्रिटिश सत्तेविरोधातच नव्हे, तर स्थानिक जमीनदार, सावकार आणि शोषणकारी सामाजिक रचनांविरोधातही संघर्ष केला. शेतकऱ्यांसाठी राष्ट्रवादाचा अर्थ केवळ राजकीय स्वातंत्र्य नसून सामाजिक न्याय, जमिनीचे हक्क आणि शोषणमुक्त जीवन असा होता. या वेगळ्या जाणिवेमुळे राष्ट्रवादाचे स्वरूप अधिक व्यापक, बहुआयामी आणि सामाजिकदृष्ट्या अर्थपूर्ण बनले. शेतकरी चळवळींच्या सहभागामुळे भारतीय राष्ट्रवादाची दिशा आणि व्याप्ती बदलली, हे या संशोधनातून स्पष्ट होते.
Downloads
