कर्मवीर भाऊराव पाटील यांचे शैक्षणिक कार्य
Keywords:
कर्मवीर भाऊराव पाटील शैक्षणिक कार्यAbstract
भारतीय शिक्षण इतिहासात कर्मवीर भाऊराव पाटील यांचे नाव सामाजिक परिवर्तनाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात महाराष्ट्रातील ग्रामीण, दुर्गम व सामाजिकदृष्ट्या वंचित घटकांपर्यंत शिक्षण पोहोचविण्याचे कार्य त्यांनी आपल्या संपूर्ण जीवनात केले. शिक्षण हे सामाजिक समतेचे व मानवी मुक्तीचे प्रभावी साधन आहे, ही भूमिका केंद्रस्थानी ठेवून त्यांनी ‘रयत शिक्षण संस्था’ स्थापन केली आणि शिक्षणाच्या लोकशाहीकरणाचा नवा आदर्श निर्माण केला. प्रस्तुत संशोधन पेपरमध्ये कर्मवीर भाऊराव पाटील यांच्या शैक्षणिक कार्याचा ऐतिहासिक, सामाजिक व वैचारिक अभ्यास करण्यात आला आहे. त्यांच्या शिक्षणविषयक तत्त्वज्ञानाचा, संस्थात्मक कार्याचा, ग्रामीण व वंचित समाजासाठी दिलेल्या योगदानाचा तसेच आधुनिक शिक्षणव्यवस्थेवरील त्यांच्या विचारांच्या प्रभावाचा सविस्तर आढावा घेणे हा या अभ्यासाचा मुख्य उद्देश आहे. संशोधनातून असे दिसून येते की, कर्मवीरांचे शैक्षणिक कार्य हे केवळ शिक्षणप्रसारापुरते मर्यादित नसून सामाजिक न्याय, समान संधी आणि राष्ट्रनिर्मितीच्या व्यापक उद्दिष्टांशी जोडलेले आहे.
Downloads
References
फडके, य. दि. (2002). महाराष्ट्रातील सामाजिक आणि शैक्षणिक चळवळी. पुणे : श्रीविद्या प्रकाशन. गाडगीळ, डी. आर. (1988). महाराष्ट्रातील शिक्षण आणि सामाजिक परिवर्तन. मुंबई : पॉप्युलर प्रकाशन. पाटील, के. बी. (1959). शिक्षण आणि सामाजिक न्याय. सातारा : रयत शिक्षण संस्था. महाराष्ट्र शासन. (1984). कर्मवीर भाऊराव पाटील स्मृतिग्रंथ. मुंबई : शिक्षण संचालनालय, महाराष्ट्र राज्य. कुलकर्णी, ए. आर. (2010). शिक्षणाच्या लोकशाहीकरणात कर्मवीर भाऊराव पाटील यांची भूमिका. इंडियन जर्नल ऑफ सोशल वर्क, 71(3), 421–435. भावे, व्ही. डी. (1995). समाजसुधारक कर्मवीर भाऊराव पाटील. कोल्हापूर : शिवाजी विद्यापीठ प्रकाशन. रयत शिक्षण संस्था. (2015). हीरक महोत्सव स्मरणिका. सातारा पाटील, के. बी. (1961). रयत शिक्षण संस्था : sएक शैक्षणिक चळवळ देशपांडे, आर. एस. (1997). कर्मवीर भाऊराव पाटील : व्यक्ती आणि कार्य. पुणे : कॉन्टिनेंटल प्रकाशन.
