स्टार्टअप योजना, आव्हाने आणि संधी एक अभ्यास

Abstract

स्टार्टअप इंडिया मोहीम उ‌द्योजकतेला चालना देण्यासाठी आणि नोकऱ्यांच्या निर्मितीसह स्टार्ट अप्सना प्रोत्साहन देण्यासाठी स्टार्ट-अप उपक्रमांसाठी बँक वित्तपुरवठा करण्यास प्रोत्साहन देण्याच्या कृती योजनेवर आधारित आहे. या मोहिमेची घोषणा पंतप्रधानांनी १५ ऑगस्ट २०१५ रोजी लाल किल्ल्यावरून केलेल्या भाषणात केली होती. स्टार्टअप इंडिया योजना हा भारत सरकारचा एक उपक्रम आहे. या योजनेचा मुख्य उ‌द्देश स्टार्टअपला प्रोत्साहन देणे, रोजगार निर्मिती आणि संपत्ती निर्माण करणे हा आहे. या योजनेने एक मजबूत इकोसिस्टम तयार करण्यासाठी आणि भारताचा कायापालट करण्यासाठी अनेक कार्यक्रम सुरू केले आहेत. हे कार्यक्रम उ‌द्योग आणि अंतर्गत व्यापार प्रोत्साहन विभाग (DPIIT) द्वारे प्रशासित केले जातात. स्टार्टअप इंडिया हा भारत सरकारचा नवकल्पना जोपासण्यासाठी, शाश्वत आर्थिक विकासाला चालना देण्यासाठी आणि मोठ्या प्रमाणावर रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यासाठी भारत सरकारचा प्रमुख उपक्रम आहे. २०२१-२२ च्या आर्थिक सर्वेक्षणात भारतात सुमारे ६१,४०० स्टार्ट अप्सना मान्यता देण्यात आली आहे, हे सिद्ध झाले आहे की गेल्या काही वर्षांत भारतातील स्टार्टअप्समध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे, हे सर्व स्टार्टअप इंडिया योजनेमुळे आणि त्याद्वारे मिळणाऱ्या फायद्यांमुळे आहे. हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की भारत स्टार्टअप्सच्या बाबतीत जगातील पहिल्या पाच देशांमध्ये आहे, भारत सध्या युनिकॉर्नमध्ये तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. असे असले तरी पायाभूत सुविधा, सरकारी मार्गदर्शक तत्त्वे आणि विविध स्तरांवर वित्तपुरवठा उपलब्धता ही स्टार्टअप्ससाठी काही आव्हानात्मक परिस्थिती असू शकतात. खरं तर, अशा स्टार्टअप्सची उदाहरणे रेकॉर्डमध्ये भरलेली आहेत ज्यांची सुरुवात मोठ्या उत्साहाने झाली परंतु विविध कारणांमुळे अल्पावधीतच ओलसर झाली. त्यामुळेच या संशोधन पेपर साठी " स्टार्टअप योजना, आव्हाने आणि संधी एक अभ्यास " हा विषय घेतला आहे.