जागतिक पुरवठा साखळीत भारताची उदयोन्मुख भूमिका (कोविडनंतरची परिस्थिती)
Keywords:
अन्न-सुरक्षितता, सार्वजनिक वितरण प्रणाली, मध्यान्ह भोजन कार्यक्रम, भूक निर्देशांकAbstract
कोविड-19 महामारीने जागतिक पुरवठा साखळीत अभूतपूर्व अडथळे निर्माण केले ज्यामुळे उत्पादन, वाहतूक, आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि इनपुट-उपलब्धता यांचे स्वरूप संपूर्णपणे बदलले. या पार्श्वभूमीवर भारताने ‘Atmanirbhar Bharat’, Production-Linked Incentive (PLI) योजना, PM Gati Shakti National Master Plan आणि National Logistics Policy (NLP) यांसारख्या धोरणांद्वारे आपली औद्योगिक, पायाभूत आणि व्यापारिक क्षमता नव्याने उभारण्याचा प्रयत्न केला. संशोधनाचा उद्देश कोविडपश्चात भारतातील धोरणात्मक सुधारणांचे स्वरूप, त्यांचे आर्थिक परिणाम, पुरवठा साखळीतील लवचिकता (resilience) आणि जागतिक मूल्यसाखळीतील (GVC) भारताच्या उदयोन्मुख भूमिकेचे विश्लेषण करणे हा आहे. प्राथमिक निष्कर्षांनुसार PLI योजनांनी उत्पादनवाढ, निर्यातक्षमता आणि गुंतवणूक आकर्षणात महत्त्वपूर्ण प्रगती दर्शवली असून Gati Shakti व NLP ने लॉजिस्टिक कार्यक्षमतेस चालना दिली आहे. अभ्यासातून स्पष्ट होते की कोविडनंतर भारताची धोरणात्मक दिशा जागतिक पुरवठा साखळीत ‘विश्वसनीय उत्पादन केंद्र’ म्हणून उदयास येण्यासाठी भक्कम आधार प्रदान करते.
Downloads
References
Press Information Bureau. (2020). Aatma Nirbhar Bharat Abhiyan: Progress and updates. Government of India. Ministry of Commerce and Industry. (2021). PM Gati Shakti National Master Plan for multimodal connectivity. Government of India. Department for Promotion of Industry and Internal Trade (DPIIT). (2022). National Logistics Policy: Improving logistics efficiency and reducing costs. Government of India. Ministry of Electronics and Information Technology. (2023). Production-Linked Incentive (PLI) Scheme: Annual performance review. Government of India. Reuters. (2024). India gives more than $1 billion in incentives to private firms under its manufacturing scheme. Reuters News Service. World Bank. (2021). Reshaping global value chains in the post-COVID world. World Bank Publications. OECD. (2022). Supply chain resilience and global trade disruptions during the COVID-19 pandemic. OECD Publishing. Baldwin, R., & Freeman, R. (2022). Supply chain contagion waves: Thinking ahead on manufacturing supply chains. Journal of Economic Perspectives, 36(2), 35–58. Sahoo, P., & Ashwani. (2021). COVID-19 and India’s trade disruption: Emerging opportunities in global supply chains. Economic and Political Weekly, 56(34), 12–18.
