सर्व शिक्षा अभियानाच्या निधीचे योग्य वितरण व त्याच्या परिणामकारकतेचा विश्लेषणात्मक अभ्यास – सातारा जिल्हा अभ्यासकेंद्रित दृष्टिकोन

Abstract

सर्व शिक्षा अभियान (Sarva Shiksha Abhiyan - SSA) ही भारत सरकारची प्राथमिक शिक्षण सार्वत्रिकीकरणासाठी राबविण्यात आलेली एक महत्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेचा उद्देश ६ ते १४ वयोगटातील प्रत्येक मुलाला मोफत व सक्तीचे शिक्षण देणे हा आहे. सन २००१ पासून सुरू झालेल्या या अभियानाने शिक्षण क्षेत्रात क्रांती घडवून आणली असून शिक्षणाचा दर्जा, पायाभूत सुविधा, शिक्षक प्रशिक्षण, व विद्यार्थी नामांकन दर वाढविण्यात मोठे योगदान दिले आहे. तथापि, निधीचे योग्य वितरण आणि त्याच्या परिणामकारकतेबाबत अनेक ठिकाणी भिन्न मतप्रवाह दिसतात. या शोधनिबंधात सातारा जिल्ह्यातील सर्व शिक्षा अभियानांतर्गत वितरित निधीच्या योग्य वापराचा आणि त्याच्या प्रभावाचा विश्लेषणात्मक अभ्यास करण्यात आला आहे. संशोधन निष्कर्षानुसार बहुतेक शाळांनी मिळालेला निधी पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी योग्यरित्या वापरला असला तरी काही ठिकाणी निधी वापरात विलंब, नियोजनातील त्रुटी आणि प्रशासनिक अडचणी आढळतात. या अध्ययनातून शिक्षण व्यवस्थेच्या परिणामकारकतेसाठी वित्तीय पारदर्शकता आणि स्थानिक प्रशासनाचा सहभाग आवश्यक असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.