अलिबाग तालुक्यातील लोकसमुदाय आणि उपजीविका: विशेष संदर्भ मासेमारी
##semicolon##
लोकसमुदाय##common.commaListSeparator## उपजीविका##common.commaListSeparator## मासेमारी##common.commaListSeparator## मत्स्य प्रक्रियासार
‘अलिबाग’ रायगड जिल्ह्यातील महत्त्वाचा किनारी प्रदेश आहे. या भागातील लोकसंख्या मुख्यतः प्राथमिक क्षेत्रावर अवलंबून आहे, ज्यामध्ये मासेमारी हा अत्यंत प्रमुख, पारंपरिक आणि स्थिर रोजगाराचा व उपजीविकेचा स्त्रोत आहे. सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या अलिबाग तालुका विविधतेने नटलेला आहे. पारंपरिक मासेमारी करणारे कोळी व आगरी समाज, कृषीप्रधान भंडारी व कुणबी समाज, आदिवासी समुदाय आणि वाढती स्थलांतरित लोकसंख्या या सर्व घटकांमुळे अलिबाग तालुक्याची सामाजिक रचना गतिशील स्वरुपाची आहे. मासेमारी हा अनेक लोकसमुदायांसाठी केवळ व्यवसाय नसून जीवनशैलीचा अविभाज्य भाग आहे.
##plugins.themes.default.displayStats.downloads##
##submission.citations##
गडकरी, एस. टी. (2015). महाराष्ट्राची किनारपट्टी व मत्स्यव्यवसाय. पुणे: डायमंड पब्लिकेशन.
जाधव, एस. पी. (2018). सागरी भूगोल आणि मत्स्यसंपदा. मुंबई: महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व संशोधन मंडळ.
पाटील, आर. के. (2016). कोकणातील किनारी जीवन व मत्स्यव्यवसाय. रत्नागिरी: नलिनी प्रकाशन.
देशमुख, व्ही. टी. (2020). हवामान बदल आणि सागरी परिसंस्था. पुणे: ज्ञानगंगा प्रकाशन.
भोसले, डी. एस. (2017). सागरी पर्यावरणशास्त्र. कोल्हापूर: श्री गजानन प्रकाशन. सरकारी अहवाल
मत्स्यव्यवसाय संचालनालय, महाराष्ट्र राज्य (2022). वार्षिक मत्स्य उत्पादन अहवाल. मुंबई: मत्स्य मंत्रालय.
जिल्हा मत्स्य विभाग, रायगड (2021). रायगड जिल्ह्याचा मत्स्य सांख्यिकी अहवाल. अलिबाग: जिल्हा मत्स्य कार्यालय.
महाराष्ट्र सागरी मत्स्य धोरण (2017). मत्स्य विभाग, शासन महाराष्ट्र.
कोस्टल झोन मॅनेजमेंट प्लॅन (CZMP), महाराष्ट्र (2020). पर्यावरण, वन व हवामान बदल मंत्रालय, भारत सरकार. संशोधन प्रबंध / जर्नल लेख
कुलकर्णी, एस. आणि पवार, पी. (2019). “कोकण किनारपट्टीवरील मत्स्यसंपदा आणि सामाजिक-आर्थिक बदल.” भारतीय भूगोल जर्नल, खंड 33(2), 45–55.
शिंदे, आर. एम. (2020). “हवामान बदलाचा लहान मच्छिमारांवर परिणाम – महाराष्ट्राचा अभ्यास.” पर्यावरण संशोधन पत्रिका, 12(1), 60–68.
नाईक, आर. व पाटील, डी. (2018). “किनारी गावांतील उपजीविका पद्धती आणि संसाधन व्यवस्थापन.” सामाजिक विज्ञान समीक्षा, 10(3), 150–160. वेबसाईट
राष्ट्रीय मत्स्य विकास मंडळ (NFDB), भारत सरकार.
CMFRI – Central Marine Fisheries Research Institute (मच्छिमारी संशोधन संस्था).
मरीन फिश प्रोडक्शन स्टॅटिस्टिक्स, भारत सरकार (DoF India).
MSME – Fisheries & Coastal Livelihood Reports. 17.https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BE
गोड्या पाण्यातील मासेमारीत वाढ - Krushival स्थानिक स्त्रोत / क्षेत्रीय माहिती
अलिबाग पंचायत समिती (2023). अलिबाग तालुक्यातील मत्स्यगावे व मत्स्य कुटुंबांची माहिती नोंद.
ग्रामपंचायत अहवाल 34 मत्स्यगावे (2023). स्थानिक विकास आराखडे/वार्षिक अहवाल.
स्थानिक सहकारी मत्स्य संस्था (2023). मच्छिमारांची नोंदणी व सदस्यसंख्या अहवाल.
